|
Zanatstvo kao privredna grana ima visevekovnu tradiciju u Beckereku. Prvi pomen vasara, koji je odrzan u ovom mestu 1331. godine, direktno ukazuje na postojanje zanatlija na ovom podrucju, u samom Beckreku.
Vasari su verovatno imali, sem u vreme ratova, svoj visevekovni kontinuitet. Tadasnje zanatlije su imali vrlo primitivna sredstva za rad, pa , prema tome i neveliku proizvodnju, ali je to za ono vreme bilo dovoljno da se ponesto iznese na trg. Zahvaljujuci svom povoljnom polozaju, pre svega tome sto se nalazio na raskrsnici suvozemnih i vodenih puteva, Beckerek je bio pogodno mesto za odrzavanje vasara, na koje su dolazile ne samo lokalne zanatlije, vec i trgovci sa strane, koji su donosili zanatske proizvode iz drugih krajeva.
Prvi podaci o zanatlijama u Beckereku vezani su za dolazak srpskog stanovnistva iz Srbije, iz Smedereva i okoline, koje je doveo despot Stefan Lazarevic, posle 1404.godine, kada ga je madjarski kralj Zigmund imenovao za velikog zupana Torontalske zupanije. Despot je tada dobio grad (utvrdjenje) Becej i varos Beckerek. Doseljenici su najvecim delom bili trgovci, zanatlije, cinovnici ba njegovim posedima, kao i seljaci, koji su mu obradjivali posede. Zanati su tada, pa i u kasnijim vekovima, bili mnogo vise zastupljeni po varosima i palankama nego u selima. Seljani su sami sebi izradjivali sve sto im je bilo potrebno. Po selima se susrecu kovaci, ovim zanatom su se cesto bavili Cigani. Od ostalih zanatlija najcesce se nailazi na zanatlije koje su izradjivale stvari potrebne za svakodnevni zivot:kovaci, abadzije, curcije, terzije, cizmari, kujundzije. Hleb su po varosima pekle simidzije i ekmedzije. Dobar hleb se mogao dobiti samo u varosima. Pogaca je bila kao kolac. Odecu su krojile abadzije i terzije. Abadzije su pravile jeftina odela od abe (sukna), a terzije od finih, vecinom uvezenih tkanina. Zanatlije koje su se bavile cinjenjem koze-stavljenjem, zvale su se tabaci. Njihove radionice (tabhane) nalazile su se uvek kraj tekuce vode. Ucinjenu kozu koristili su opancari, papudzije, cizmadzije, jemendzije, saraci i samardzije. Curcije su preradjivale: lisiciju, zecju, ovciju i vucju i kunecu kozu, pored toga, sile su gunjeve, postavljale kozom gornje delove muske i zenske odece. Dundjeri su za gradnju kuca pripremali drvenu gradju. Kuce su gradjene po principu bondruka (skeleta, kostura od drveta) ispunjenog opekom. Posudje se pravilo od gline i metala. Glineno posudje su izradjivali grncari-loncari, a bakarno kazandzije. Metalno posudje se moglo koristiti tek kada se kalaise, tako da se kalajdzijski zanat povezivao sa kazandzijskim. Oba zanata su bili varoski zanati. Kujundzije su obradjivale srebro i zlato, pa su stoga nazivani i zlatarima. Oni su pored stvari za zivot (patve, toke) izradjivali krstove, ripide, cirake, case i okivali crkvene knjige. O njima ima najvise podataka zbog toga sto su izradjivali i umetnicke stvari od plemenitih metala, pa na njima upisivali svoje ime.
Kujundzije su bile, verovatno, pismeniji i ugledniji ljudi, cesto i imucniji ljudi, koji su davali vece priloge crkvama. Kovaci su obradjivali gvozdje, bilo ih je i po selima. Potkivali su konje i izradjivali konjsku opremu -lance, uzengije, djemove i okivali kola. Oni su za nevolju popravljali i puske, dok su se pravi puskari zvali tufegdzije. Mumdzije su bili voskari i pravili su svece.
O kujundzijama, tj. zlatarima toga vremena sacuvano je najvise podataka, ne samo zbog toga sto su obradjivali skupocene metale, srebro i zlato, vec zbog toga sto su neki, poput Petra Smederevca, beckereckog kujundzije, postali poznati i slavni, jer su okivali crkvrnr knjigr u pozlaceno srebro. tako je pomenitu Petar Smederevac (cije ime govori odakle potice) 1543. godine, po nalogu igumana manastira Krusedola, Silvestra okovao jevandzelje posveceno vladici Maksimu Brankovicu, bivsem despotu. Ovaj okov je radjen u srebru, bogato pozlacen jedan je od najreprezentativnijih radova srpskog zlatarstva XVI veka. Kujundzijska tradicija je nastavljena i u narednom XVII veku, pod Turcima, koji nisu sprecavali ovu radinost. Iz XVII veka je, tacnije iz 1663. godine, i jevandjelje koje se nalazilo u manastiru Grabovac u Madjarskoj, koje je beckerecki kujundzija Vuk okovao u pozlaceno srebro. Ovo jevandjelje se cuva u Muzeju srpske pravoslavne crkve u Senti-Andrei u Madjarskoj.
O umetnickom radu Petra Smederevca iz XVI veka i kujundzije Vuka u XVII veku, veoma se lepo izrazila autorka knjige o vajaru Pavlu Radovanovicu Paji Vera Jovanovic, koja u predgovoru pomenute knjige kaze: “sredinom XVI veka Beckerek je veoma vazan zlatarski centar. Petar Smederevac u XVI i Vuk u XVII veku najpoznatija su imena vajara-zlatara u tom gradu, ciji su radovi u vrhu plasticne umetnosti onog vremena u Evropi”.
Zanatska delatnost se odvijala u carsiji, koja je verovatno bila turska, dok su srpske zanatlije radile u svojim mahalama, ili je mozda postojala i srpska carsija. Varosko stanovnistvo je svoje potrebe podmirivalo u carsiji, dok su zemljoradnicka domacinstva svoje potrebe zadovoljavali domacom radinoscu, osim kovackih i kolarskih usluga i proizvoda, cije su se radionice nalazile na periferiji naselja.
Zanatlije su tokom srednjeg veka nastanjivale sredista vecih naselja, ali i okoline manastira i crkava, oko kojih se narod okupljao sto je pospesilo promet njihovih proizvoda. U danasnjoj Svetosavskoj ulici se od davnina nalazio pravoslavni hram na cijim temeljima, 1746. godine, podignuta crkva Uspenja presvete Bogorodice. U toj ulici su radile kujundzije, pa je i ulica bila nazvana Kujundzijskom ili Kujundziluk i nosila je taj naziv sve do kraja XIX veka. Postoji mogucnost da je u ovoj ulici imao svoju radionicu i Petar Smederevac, a iza njega i ostale kujundzije, sve dok se taj zanat nije ovde ugasio. |
