Zanatstvo kao privredna grana ima viševekovnu tradiciju u Bečkereku. Prvi pomen vašara, koji je održan u ovom mestu 1331. godine, direktno ukazuje na postojanje zanatlija na ovom području, u samom Bečkereku.

   Vašari su verovatno imali, sem u vreme ratova, svoj viševekovni kontinuitet. Tadašnje zanatlije su imali vrlo primitivna sredstva za rad, pa, prema tome i neveliku proizvodnju, ali je to za ono vreme bilo dovoljno da se ponešto iznese na trg. Zahvaljujući svom povoljnom položaju, pre svega tome što se nalazio na raskrsnici suvozemnih i vodenih puteva, Bečkerek je bio pogodno mesto za održavanje vašara, na koje su dolazile ne samo lokalne zanatlije, već i trgovci sa strane, koji su donosili zanatske proizvode iz drugih krajeva.

   Prvi podaci o zanatlijama u Bečkereku vezani su za dolazak srpskog stanovništva iz Srbije, iz Smedereva i okoline, koje je doveo despot Stefan Lazarević, posle 1404. godine, kada ga je maÄ‘arski kralj Zigmund imenovao za velikog župana Torontalske županije. Despot je tada dobio grad (utvrÄ‘enje) Bečej i varoš Bečkerek. Doseljenici su najvećim delom bili trgovci, zanatlije, činovnici na njegovim posedima, kao i seljaci, koji su mu obraÄ‘ivali posede. Zanati su tada, pa i u kasnijim vekovim, bili mnogo više zastupljeni po varošima i palankama nego u selima. Seljani su sami sebi izraÄ‘ivali sve što im je bilo potrebno. Po selima se susreću kovači; ovim zanatom su se često bavili Cigani. Od ostalih zanatlija najčešÄ‡e se nailazi na zanatlije koje su izraÄ‘ivale stvari potrebne za svakodnevni život: kovači, abadžije, ćurčije, terzije, čizmari, kujundžije. Hleb su po varošima pekle simidžije i ekmedžije. Dobar hleb se mogao dobiti samo u varošima. Pogača je bila kao kolač. Odeću su krojile abadžije i terzije. Abadžije su pravile jeftina odela od abe (sukna), a terzije od finih, većinom uvezenih tkanina. Zanatlije koje su se bavile činjenjem kože - štavljenjem, zvale su se tabaci. Njihove radionice (tabhane) nalazile su se uvek kraj tekuće vode. Učinjenu kožu koristili su opančari, papudžije, čizmadžije, jemendžije, sarači i samardžije. Ćurčije su preraÄ‘ivale: lisičju, zečju, ovčiju i vučju i kuneću kožu, pored toga, šile su gunjeve, postavljale kožom gornje delove muške i ženske odeće. DunÄ‘eri su za gradnju kuća pripremali drvenu graÄ‘u. Kuće su graÄ‘ene po principu bondruka (skeleta, kostura od drveta) ispunjenog opekom. PosuÄ‘e se pravilo od gline ili metala. Glineno posuÄ‘e su izraÄ‘ivali grnčari-lončari, a bakarno kazandžije. Metalno posuÄ‘e se moglo koristiti tek kada se kalaiše, tako da se kalajdžijski zanat povezivao sa kazandžijskim. Oba zanata su bili varoški zanati. Kujundžije su obraÄ‘ivale srebro i zlato, pa su stoga nazivani i zlatarima. Oni su pored stvari za život (patve, toke) izraÄ‘ivali krstove, ripide, čirake, čaše i okivali crkvene knjige. O njima ima najviše podataka zbog toga što su izraÄ‘ivali i umetničke stvari od plemenitih metala, pa na njima upisivali svoje ime. Kujundžije su bile, verovatno, pismeniji i ugledniji Ijudi, često i imućniji Ijudi, koji su davali veće priloge crkvama. Kovači su obraÄ‘ivali gvožđe, bilo ih je i po selima. Potkivali su konje i izraÄ‘ivali konjsku opremu-lance, uzengije, Ä‘emove i okivali kola. Oni su za nevolju popravljali i puške, dok su se pravi puškari nazivali tufegdžije. Mumdžije su bili voskari i pravili su sveće.

   O kujundžijama, tj. zlatarima toga vremena sačuvano je najviše podataka, ne samo zbog toga što su obraÄ‘ivali skupocene metale, srebro i zlato, već zbog toga što su neki, poput Petra Smederevca, bečkerečkog kujundžije, postali poznati i slavni, jer su okivali crkvene knjige u pozlaćeno srebro. Tako je pomenuti Petar Smederevac (čije prezime govori odakle potiče) 1543. godine, po nalogu igumana manastira Krušedola, Silvestra okovao jevanÄ‘elje posvećeno vladici Maksimu Brankoviću, bivšem despotu. Ovaj okov je raÄ‘en u srebru, bogato pozlaćen jedan je od najreprezentativnijih radova srpskog zlatarstva XVI veka. Kujundžijska tradicija je nastavljena i u narednom XVII veku, pod Turcima, koji nisu sprečavali ovu radinost. Iz XVII veka je, tačnije iz 1663. godine, i jevandelje koje se nalazilo u manastiru Grabovac u MaÄ‘arskoj, koje je bečkerečki kujundžija Vuk okovao u pozlaćeno srebro. Ovo evanÄ‘elje se čuva u Muzeju srpske pravoslavne crkve u Senti-Andreji u MaÄ‘arskoj.

   O umetničkom radu Petra Smederevca iz XVI veka i kujundžije Vuka u XVII veku, veoma se lepo izrazila autorka knjige o vajaru Pavlu Radovanoviću Paji Vera Jovanović, koja u predgovoru pomenute knjige kaže: ,,sredinom XVI veka Bečkerek je veoma važan zlatarski centar. Petar Smederevac u XVI i Vuk u XVII veku najpoznatija su imena vajara-zlatara u tom gradu, čiji su radovi u vrhu plastične umetnosti onog vremena u Evropi".

   Zanatska delatnost se odvijala u čaršiji, koja je verovatno bila turska, dok su srpske zanatlije radile u svojim mahalama, ili je možda postojala i srpska čaršija. Varoško stanovništvo je svoje potrebe podmirivala u čaršiji, dok su zemljoradnička domaćinstva svoje potrebe zadovoljavali domaćom radinošÄ‡u, osim kovačkih i kolarskih usluga i proizvoda, čije su se radionice nalazile na periferiji naselja.

    Zanatlije su tokom srednjeg veka nastanjivale središta većih naselja, ali i okoline manastira i crkava, oko kojih se narod okupljao što je pospešilo promet njihovih proizvoda. U današnjoj Svetosavskoj ulici se od davnina nalazio pravoslavni hram na čijim je temeljima, 1746. godine, podignuta crkva Uspenja presvete Bogorodice. U toj ulici su radile kujundžije, pa je i ulica bila nazvana Kujundžijskom ili Kujundžiluk i nosila je taj naziv sve do kraja XIX veka. Postoji mogućnost daje u ovoj ulici imao svoju radionicu i Petar Smederevac, a iza njega i ostale kujundžije, sve dok se taj zanat nije ovde ugasio.

Tekst preuzet iz knjige „Stodvadeset godina Udruženja zanatlija i preduzetnika u Zrenjaninu 1885-2005“, Milana Đukanova